એક ચુકાદો-વ્યવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતીક્ષેત્રે ઘણો મહત્ત્વપૂર્ણ

બેચરભાઈ સોમાભાઈ સોલંકી વડોદરાના ગોરવા વિસ્તારની હેમા કેમિકલમાં કામ કરતા હતા. તા. 9-12-1978થી સળંગ 23 વર્ષ સુધી તેમણે આ કારખાનામાં કામ કર્યું. 1998માં તેઓ બીમાર પડ્યા. ઇ.એસ.આઈ. હોસ્પિટલમાં લાંબો સમય સારવાર લીધી. તેઓ લીવરની બીમારીથી પીડાતા હતા. જલોદર પણ થયેલું. 26 જાન્યુઆરી 2001ના રોજ ગુજરાત ભુકંપના આંચકાઓથી હચમચી ગયેલું તે જ દિવસે આ કુટુંબને પણ આંચકો લાગ્યો. શ્રી બેચરભાઈનું તે દિવસે અવસાન થયું.

તેમના અવસાન બાદ વ્યવસાયિક સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષા મંડળના માર્ગદર્શન હેઠળ બેચરભાઈના વિધવા દીવાળીબહેન પોતાના પતિનું મૃત્યુ ક્રોમીયમના સંયોજનોના સંપર્કને કારણે થયેલી ઝેરી અસરને કારણે થયું હોવાથી વળતરની માગણી કરતો પત્ર લખ્યો અને લોકલ ઑફિસમાંથી વળતર માટે અરજી આપી. 13-2-2003ને રોજ તેમને જવાબ આપવામાં આવ્યો કે તેમના પતિનું મૃત્યુ ક્રોમીયમને કારણે નહીં પણ આલ્કોહોલીક સીરોસીસ ઑફ લીવરને કારણે થયું છે. હવે બેચરભાઈને દારૂનું વ્યસન ન હતું અને તે બાબતની નોંધ તેમના ઈ.એસ.આઈ.ના કેસ પેપરમાં વારંવાર લેવાઈ હતી. ક્રોમીયમને કારણે લાંબા સમયગાળે લીવરને નુકસાન થઈ શકતું હોવાનું ઘણા પુસ્તકોમાં જણાવાયું છે.

2003માં જ દિવાળીબહેને ઈ.એસ.આઈ. કૉર્ટમાં દાદ માગી. કૉર્ટે બંને તરફની દલીલો સાંભળી અને રજૂ થયેલા દસ્તાવેજો તથા સાક્ષીઓની જુબાની વગેરેને ધ્યાનમાં રાખીને 25-4-2009ના રોજ ચુકાદો જાહેર કરતાં જણાવ્યું કે ઇ.એસ.આઈ. કૉર્પોરેશન પાસે એવો કોઈ પુરાવો ન હતો કે કામદારનું મૃત્યુ આલ્કોહોલીક સીરોસીસ ઑફ લીવરને કારણે થયું છે તેથી ગુજરનાર કામદારનું મૃત્યુ વ્યવસાયજન્ય રોગને કારણે થયું હતું તે સ્પષ્ટ પુરવાર થાય છે. કામદાર જોખમી કેમીકલના ઉત્પાદનમાં કામ કરતા હતા અને છતાં ઈ.એસ.આઈ. કૉર્પોરેશન વિધવાને લાભથી વંચીત રાખ્યા છે અને તે માટે તેમણે દસ્તાવેજોનું ખોટું અર્થઘટન કર્યું છે.

વિદ્વાન ન્યાયાધીશ શ્રી પી. આર. દેસાઈ સાહેબે હુકમ ફરમાવતા જણાવ્યું છે કે ગુજરનાર બેચરભાઈ સોલંકીનું મૃત્યુ નોકરી દરમ્યાન નોકરીની ફરજો દરમ્યાન વ્યવસાયજન્ય રોગના કારણે થયું છે અને તેના આશ્રીતો કાયદાના તમામ લાભો મેળવવા કાયદેસર હકદાર છે. સદર ચુકાદામાં સામાવાળાઓને અરજદારને ખર્ચ પેટે રૂ. 3000 ચુકવવાનો પણ હુકમ કરેલ છે. સદર હુકમનું પાલન 60 દિવસમાં કરવાનું છે.

આ કેસમાં અરજદાર તરફથી વકીલ શ્રી પી. જી. માવલંકર ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. કૉર્ટનો આ ચુકાદો વ્યવસાયિક આરોગ્ય અને સલામતીના ક્ષેત્રે મળેલી એક મહત્ત્વપૂર્ણ સફળતા છે. થઈ શકતું હોવાનું ઘણા પુસ્તકોમાં જણાવાયું છે. (જુદા જુદા સમાચારપત્રોમાંથી સંકલન)